Zastosowanie solanek

Solanki możemy podzielić na te które powstały na terenie platformy prekambryjskiej i paleozoiczne oraz te które powstały na obszarze Karpat i zapadliska przedkarpackiego. Pierwsze, utworzyły się przez rozpuszczenie struktur solnych cechsztynu, czyli kompleksu permskich skał osadowych pochodzenia morskiego, przez wody podziemne, które pochodziły z infiltracji opadów atmosferycznych. Drugie natomiast, pochodzą przez ługowanie osadów salinarnych miocenu i obecności reliktowych wód morskich. W tym przypadku solanki często towarzyszą złożom ropy naftowej.

Wzmianki o występowaniu solanek znajdziemy już w podaniach wczesnego średniowiecza. To z nich bowiem produkowało się sól. Ich zdrowotne właściwości zaczęto odkrywać w XIX, kiedy to pojawiły się pierwsze solankowe uzdrowiska.

Obecnie nadal wykorzystuje się solanki do produkcji soli, ale znalazły one także szersze zastosowanie. Wykorzystanie są między innymi do produkcji kosmetyków jak i parafarmaceutyków, stosuje się je w przemyśle spożywczym i chemicznym. Ostatnio naukowcy postanowili wykorzystać solanki do pozyskania z nich surowców chemicznych takich jak magnez, potas, lit, brom i jod. Jednak największe zastosowanie solanki mają w balneoterapii, najczęściej przy zabiegach leczniczych, w zakładach przyrodoleczniczych, a także jako produkty lecznicze takie jak sole, ługi i szlamy lecznicze oraz solanki w postaci płynnej. Najbardziej popularnym zabiegiem z wykorzystaniem solanek są kąpiele solankowe, a także inhalacje solankowe.

Nietypowe zastosowanie i historia wykorzystywania solanek

Spośród wszystkich wód typu leczniczego, to solanki mają najbardziej zróżnicowane zastosowanie. Oprócz tych najbardziej popularnych jak lecznicze, geotermii, rozlewnictwa i rekreacji, solanki wykorzystuje się warzenia soli spożywczych i leczniczych w produkcji kosmetyków oraz ciekłego dwutlenku węgla.

Produkcja soli jadalnych z wykorzystaniem solanek ma bardzo długą historię, która sięga nawet do czasów starożytnych. Wtedy uzyskiwano solę dzięki odparowywaniu wód chlorkowych, głównie morskich. W okolicach XIX wieku zaczęto dopiero wykorzystywać sól, a także jej półprodukty takiej jak ługi i szlamy w celach leczniczych. Dopiero na przełomie XX i XXI wieku zaczęto produkować kosmetyki i leki w oparciu o właściwości lecznicze wód. Obecnie dzięki pozyskaniu naturalnego dwutlenku węgla z ujęć wód o wysokiej zawartości gazu i skropleniu go, wykorzystuje się go w licznych dziedzinach życia codziennego. Największe zastosowanie ma w przemyśle spożywczym, przy nasycaniu napojów. W lecznictwie stosuje się go do suchych kąpieli kwasowęglowych czy krioterapii. Używa się go także do produkcji gaśnic śnieżnych.

Naukowcy cały czas pracują nad wykorzystaniem wód podziemnych do produkcji pierwiastków chemicznych. Ponadto ciągle rośnie zainteresowanie energią cieplną Ziemi, pozyskiwaną dzięki użyciu pomp ciepła. Tutaj również wody te mogą znaleźć zastosowanie, dzięki geotermii o niskiej entalpii.

Występowanie solanek

Jak to często w życiu bywa, jeśli coś fizycznie występują w danym miejscu, nie oznacza jeszcze, że zgodnie z prawem tam się znajduje. Do niedawna podobnie było z solankami, dokładnie do dnia 31.12.2011 r. , kiedy to przestało obowiązywać rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 lutego 2006 r., w sprawie złóż wód podziemnych zaliczonych do solanek, wód leczniczych i termalnych oraz złóż innych kopalin leczniczych, a także zaliczenia kopalin pospolitych z określonych złóż lub jednostek geologicznych do kopalin podstawowych. Według tego przepisu solanki były tylko wodami podziemnymi, które znajdowały się tylko w jednej miejscowości na terenie województwa małopolskie – w Łapczycy. Ograniczenia to wynikało z faktu, iż rozporządzenie brało pod uwagę tylko wody, które były wykorzystywane do celów przemysłowych. Od 01.01.2012 r. wzięto pod uwagę definicję hydrologiczną i solankami uznaje się wszystkie wody podziemne, które zawierają nie mniej niż 35 g/dm3 rozpuszczonych składników mineralnych, które nie pochodzą z odwadniania wyrobisk górniczych, mających przemysłowe zastosowanie.

Miejsca w których występują solanki są w całym kraju, jednak wydobywa się je tylko w 28 miejscowościach:

  • w miejscowościach statutowych: Busko – Zdrój, Ciechocinek, Goczałkowice, Kołobrzeg, Konstancin – Jeziorna, Połczyn – Zdrój, Sopot, Świnoujście, Ustroń,
  • solanki przemysłowe: Łapczyca
  • w miejscowościach z wodami termalnymi: Chłopy, Frombork, Głębockie Pierwsze, Jaworz, Łabędź, Krynica Morska, Pobiedziska, Pyrzyce, Skierniewice, Stargard – Szczeciński, Wilczyn, Zawadka,
  • w pozostałych miejscowościach z wodami leczniczymi: Dębowiec, Dziwnówek, Marusza, Międzywodzie, Zabłocie, Rzeszów

Solanki

Solanki stanowią jedne z najbardziej popularnych wód leczniczych w Polsce. Są to wody podziemne, które posiadają mineralizację ogólną na poziomie co najmniej 35 g/dm3. Jeżeli mineralizacja solanek przekroczy 150 g/dm3, mówimy wtedy o silnych solankach. Stężenie minerałów zawartych w tych wodach na ogół wzrasta, wraz ze wzrostem głębokości, przy czym maksymalny poziom jaki może uzyskać to 400  g/dm3,,a  wtedy  mówimy już o solankach przesyconych. Ale jakie pierwiastki możemy znaleźć w solankach? Najczęściej są to jony chlorkowe, sodowe i wapniowe. Ponadto w wodach tych możemy znaleźć: jod, brom, magnez, bor, potas i lit.  

 

Wody te występują prawie na terenie całego kraju. Wyjątkiem są Sudety (one królują, jeśli chodzi o występowanie pozostałych wód leczniczych) oraz Góry Świętokrzyskie. Głębokość na jakiej możemy je spotkać uzależniona jest od warunków geologicznych. Najłatwiej wydobyć je w okolicach Kołobrzegu, gdyż znajdują się na głębokości kilkudziesięciu metrów, natomiast w najbardziej ekstremalnych miejscach, głębokość na jakiej występują solanki może sięgać do kilku tysięcy metrów.

Pojawianie się solanek na powierzchni lub w jej pobliżu jest spowodowane na ogół ascenzją tych wód (czyli ruchu wody podziemnej w skałach wynoszącej ją ku górze pod wpływem różnicy ciśnień), z większych głębokości w warunkach tektoniki uskokowej. Solanki często występują w strefach utrudnionej wymiany wód, w tym w strukturach zamkniętych,  odizolowanych od powierzchni przez utwory nadległe, co wiąże się zarówno z dużym stopniem ich przeobrażenia, jak i brakiem odnawialności ich zasobów.

Kąpiele w wodach termalnych

Wiemy, że kąpiele w wodach termalnych poprawiają, samopoczucie oraz wpływają na lepszy wygląd ciała, jednak wody te posiadają przede wszystkim lecznicze właściwości. Korzystanie z gorących źródeł poleca się przede wszystkim osobom cierpiącym na choroby reumatologiczne, zwyrodnienia stawów, schorzenia ortopedyczne, po urazach układu ruchu i dyskopatii. Ponadto woda ta korzystnie wpływa na pacjentów z chorobami układu krążenia, układu oddechowego oraz przy schorzeniach neurologicznych i zaburzeniach nerwicowych.

Kąpieli powinny jednak unikać osoby chore na nowotwory złośliwe, stany zapalne oraz masywne żylaki.

Ostatnio bardzo głośno i często mówi się o wodach geotermalnych. Niektórzy sądzą, że dopiero teraz je odkryto. Nic bardziej mylnego. Wody geotermalne na obszarze Polski były znane już od X wieku. Oczywiście na początku wykorzystywano je przede wszystkim do odkażania ran i skaleczeń. Dopiero blisko dwa wieki później zaczęto je wykorzystywać na pełną skalę do celów leczniczych. To wtedy powstały pierwsze uzdrowiska. Jako pierwsze uzdrowisko możemy wskazać Lądek, następnie Cieplice i Ciechocinek. Ich powstanie datuje się na ok XII – XII w. W chwili obecnej w Polsce jest 8 uzdrowisk z wodami geotermalnymi. Znajdują się one w  Lądku, Cieplicach, Ciechocinku, Iwoniczu, Rabce, Ustroniu, Zakopanem i Konstancinie.

Jeśli zdecydujemy się na kąpiel w termach, ale nie chcemy korzystać z uzdrowisk, to najlepiej udać się na południe Polski. Należy pamiętać, że jednak nie tylko tam znajdziemy baseny termalne. Najbardziej popularne termy to:

  • Termy Warmińskie,
  • Termy Chochołowskie,
  • Termy Bania,
  • Termy Tarnowskie,
  • Termy Maltańskie,
  • Termy Gorący Potok,
  • Baseny Mineralne Solec,
  • Termy Bukovina Tatrzańska,
  • Termy Uniejów,
  • Termy Cieplice,
  • Termy Mszczonów,
  • Termy Podhalańskie,
  • Inowrocławska Terma,
  • Termy Ustroń,
  • Geotermia Grudziądz,
  • Polana Szymoszkowa,

Wody termalne

Wody termalne kojarzą się nam przede wszystkim z rekreacją. Długie kąpiele w ciepłej i bulgoczącej wodzie, doskonale potrafią zrelaksować i poprawić humor. Ale czym różnią się kąpiele w termach od kąpieli w zwykłym jacuzzi?

Wody termalne są to wody niskozmineralizowane, w skład których wchodzą pierwiastki takie jak sód, potas, magnez, chlor i inne. Mimo mniejszej mineralizacji niż klasyczne wody lecznicze, wykazują one zdrowotne właściwości. Dzieje się tak ze względu na wyższą temperaturę, która najczęściej przekracza 20 stopni Celsjusza w miejscu ujęcia. Działanie terapeutyczne kąpieli termalnych opiera się właśnie na wykorzystaniu ciepła, jako jednej z metod leczniczych. Dobroczynne działanie wody wykorzystujemy poprzez kąpiele, a nie picie – dlatego skład, poza wodami bogatymi w siarkę, nie jest najważniejszy.

Zapewne wiele osób zastanawia się jak wody termalne nabierają swoich właściwości. Otóż, woda przepływająca przez kolejne warstwy gleby wypłukuje i gromadzi w sobie liczne pierwiastki. Natomiast ciepło wód pochodzi dzięki, ogrzaniu ich przez gorącą magmę. Zdarza się, że woda ta ma nawet 40 stopni Celsjusza zaraz pod powierzchnią ziemi, dlatego zdarza się czasami, że taką wodę chłodzi się przed doprowadzeniem do basenów. Najczęściej spotykana temperatura w basenach termalnych waha się między 32 a 36 stopniami Celsjusza.

Udowodniono, że kąpiele w wodach termalnych wpływają regeneracyjnie, na skórę, włosy i paznokcie, a także wspomaga odchudzania. Dzieje się tak za sprawą ciepła które towarzyszy kąpielą, powoduje ono bowiem przyspieszenie przemiany materii i powoduje spadek łaknienia.

Wody żelaziste i fluorkowe

Najmniej znane i najrzadziej spotykane wody lecznicze to wody żelaziste i wody fluorkowe. Jednym z wyjaśnień takiego stanu rzeczy jest fakt, iż należy bardzo uważać przy ich stosowaniu, ponieważ łatwo można przedawkować pierwiastki, które się w nich znajdują.

Wodami fluorkowymi nazywamy wody, które w swoim składzie mają nie mniej niż 2 mg/dm3 fluoru. Ich źródła występują m.in w Busku – Zdrój, Iwoniczu – Zdrój, Muszynie, Rymanowie – Zdrój, Ustroniu, Cieplicach Śląskich – Zdrój, Jedlinie – Zdrój, Lądku – Zdrój oraz Świeradowie – Zdrój.

Fluor jest niezbędny do prawidłowego wzrostu kości i zębów. Dzienne zapotrzebowanie organizmu na ten pierwiastek waha się między 3 a 4 mg. Dlatego wody te zaleca się szczególnie osobom, które nie są w stanie przyswoić ten pierwiastek z pokarmem. Natomiast przekroczenie 20 mg na dobę może powodować szereg skutków ubocznych takich jak fluoroza oraz zakłócenia metabolizmu komórek tworzących kości, przez co kości i więzadła stają  się kruche.

Wody żelaziste to wody lecznicze, zawierająca co najmniej 10 mg/dm3 jonu żelazawego (Fe2+) i żelazowego (Fe3+). Znajdziemy je w Andrzejówku, Busku-Zdrój, Dębowcu, Goczałkowicach – Zdrój, Iwoniczu – Zdrój, Jastrzębiku, Krynicy – Zdrój, Łomnicy – Zdrój, Miliku, Muszynie, Piwnicznej – Zdrój, Powroźniku, Rymanowie – Zdrój, Szczawniku, Ustroniu, Wysowej – Zdrój, Zabłociu, Złockieku, Żegiestowie – Zdrój, Czerniawie – Zdrój, Długopolu – Zdrój, Dusznikach – Zdrój, Jedlinie – Zdrój, Kudowie – Zdrój, Starych Rochowicach ,Szczawinie, Ciechocinku, Kołobrzegu, Konstancinie – Jeziorna, Nałęczowie, Świnoujściu.

Wody te działają przeciwalergiczne, stymulują układ krwiotwórczy, wspomagają leczenie niedokrwistości, chorób wieku dziecięcego oraz zaburzeń wydzielania gruczołów dokrewnych. Doskonale nadają się w kuracji związanej z podniesieniem odporniści organizmu. Nie powinny jej jednak używać osoby, które mają problemy żołądkowe oraz problemy z wypróżnianiem.

Wody jodkowe

Woda jodkowa jest mało znana w Polsce. Większość osób które je kojarzy to małe dzieci ich rodzice. Jest to bardzo zaskakujące, ponieważ w porównaniu z innymi wodami leczniczymi wody te wyróżniają się największym obszarem występowania w Polsce. Tak więc poznajmy je trochę bliżej.

Wody jodkowe zawierają co najmniej 1,0 mg/dm3 jonu jodkowego I-. Jod jest pierwiastkiem bardzo istotnym w naszym organizmie, reguluje on bowiem pracę tarczycy odpowiedzialną za przemianę materii i funkcjonowanie układu nerwowego. Organizm o optymalnym poziomie tego pierwiastka mineralnego posiada wyższą odporność. Rzadziej ulega przeziębieniu i jest mniej podatny na infekcje. Wody jodkowe zaleca się także alergikom, ponieważ jod ma właściwości odczulające.

Kuracja z wykorzystaniem tej wody przeznaczona jest także dla osób cierpiących na miażdżycę, nadciśnienie, choroby układu krążenia oraz przewlekłe nieżyty oskrzeli i choroby wieku dziecięcego. Nie zaleca się natomiast używania tych wód przez osoby z chorobami nerek.

Wody jodkowe są stosunkowo powszechne. Ich złoża znajdziemy m.in w:

  • Karpatach; Busku – Zdrój, Dębowcu, Dobrowodzie, Goczałkowicach – Zdrój, Iwoniczu – Zdrój, Krościenku n/Dunajcem, Krynicy – Zdrój, Lesie Winiarski, Lubatówku, Polańczyku, Rabce – Zdrój, Rymanowie – Zdrój, Solcu – Zdrój, Szczawnicy, Ustroniu, Wełninie, Wysowie – Zdrój, Zabłociu, Złockim

Nad morzem; Ciechocinku, Dziwnowie, Kamieniu Pomorski, Kołobrzegu, Konstancinie – Jeziorna, Maruszu, Międzywodziu, Połczynie – Zdrój, Świnoujściu, Sopocie, Ustce.

Działanie wody siarczkowej

Kąpiele w wodach siarczkowych wspomagają leczenie wielu chorób. Najczęściej używa się ich do kuracji w przewlekłych chorobach reumatoidalnych i w chorobach związanych ze zwyrodnieniem stawów i kręgosłupa. Głównie dlatego, że wody te działają przeciwzapalnie oraz regenerująco na tkankę łączną. Ponadto zabiegi z użyciem wody siarczkowej zalecane są dla chorych cierpiących na: dyskopatię, rwę kulszową, zaburzenia krążenia obwodowego, cukrzycę, miażdżycę oraz stany pourazowe i przeciążenia narządów ruchu. Ze zdrowotnych właściwości wody z siarczanem korzystają także osoby leczące się na łuszczycę, przewlekłe choroby skóry, dnę moczanową, neuralgie oraz choroby ginekologiczne.  

Na zabiegi z użyciem wody siarczanowej decydują się nie tylko pacjenci skarżące się na liczne dolegliwości, ale także osoby które odkryli pielęgnacyjne właściwości tej wody. Kąpiel te wygładzają, oczyszczają i nawilżają skórę, nadają skórze przyjemny i delikatny zapach, zmniejszają napięcie oraz działają odprężająco i relaksująco.

Przed skorzystaniem z kuracji wodami siarczkowymi, należy jednak pamiętać, że nie są one przeznaczone dla wszystkich. Z zabiegów z użyciem tych wód nie mogą korzystać osoby chore na gruźlicę, jaskrę, choroby nowotworowej, niewydolność krążenia znacznego stopnia. Kąpiele w wodach siarczkowych odradzaną są także osobą w podeszłym wieku.

Kąpiele siarczkowe

Z kąpieli siarczkowych możemy skorzystać najczęściej w uzdrowiskach. Podczas ich trwania siarka w formie koloidalnej przenika przez skórę, błonę śluzową oskrzeli, przewód pokarmowy i drogi rodne. Wchłonięte przez skórę i błony śluzowe jony siarczkowe trafiają do naczyń krwionośnych i krwiobiegiem docierają do serca, a następnie do wszystkich tkanek organizmu. Dzięki takiemu procesowi siarka znajduję się w krwi po około 15 minutach, natomiast w tkance kostnej, błonie śluzowej przewodu pokarmowego, wątrobie i nadnerczach jest już po 20 minutach. Siarka swoją drogę kończy w nerkach przez które jest wydalana.

Zabiegi z użyciem wód siarkowych są dobroczynne dla naszego organizmu, ponieważ dzięki nim wzrasta  stężenie glutationu. Jest to tripeptyd w którego skład wchodzi glutation, cysteina i glicyna. Jest on tak ważny ponieważ ma właściwości antyoksydacyjne, przez co chroni organizm przed wolnymi rodnikami tlenowymi i azotowymi.

Ponieważ w trakcie kąpieli siarczkowych ulotny siarkowodór jest głównym składnikiem aktywnym biologicznie, osoba korzystająca z zabiegu powinna zanurzyć się w wodzie maksymalnie do linii serca, powinna unikać polewań, wcierania i wiercenia w wannie. Temperatura wody nie powinna przekraczać 36 stopni Celsjusza. Kąpiel trwa maksymalnie 10 minut, dla lepszego efektu zabiegi te powinny być powtarzane codziennie lub co drugi dzień od 8 do 12 razy. Po kąpieli zalecane jest aby odpocząć około 45 minut, a prysznic bądź kąpiel w zwykłej wodzie wziąć po około 4 godzinach po zabiegu.cccccccccc